सामन्यांतली असामान्य माणसं


असामान्य माणस म्हटली म्हणजे आजच्या काळातली बाबा आमटे, कोल्हे दाम्पत्य, सिंधुताई वगैरे आठवतात.  अजूनही बरेच असतील.

अशा लोकांचं वर्णन करण्याचा मोह होतो. त्यांची तुलना सूर्याशी करावीशी वाटते किंवा असे म्हणता येईल कि मी करते नेहमी.

सूर्य तेजस्वी असतो. याच्या प्रकाशावर आपल्यासारखे किती जीव जगत असतात.पण म्हणून त्याच्या जवळ जाण्याच साहस कोणी करेल का? असामान्य लोकांच असच असत. जे खरच तत्त्वनिष्ठ, प्रामाणिक आणि पर्यायाने असामान्य असतात,  त्यांच्या असामान्यत्वाचा आदर, कौतुक आपण करू शकतो. पण त्यांच्या जवळ जाऊन ते चटके सोसण्याची ताकद, हिम्मत आपल्यात आहे का? सूर्य स्वतःही जळत असतो हे आपण विसरतो.

सूर्याचे तेज लेवून, मिरवून ग्रह गोल तेजस्वी होतात. निदान तसा प्रामाणिक प्रयत्न तरी करतात. पण आपण ते तरी करू शकतो का? असामान्याची थोडी तत्त्व घेऊन ती प्रामाणिकपणे जपण्याची क्षमता आपल्यात आहे का? अगदी साध तत्त्व खोट बोलू नये पण तेही १०० टक्के पाळता येईल का आपल्याला? अशी तत्त्व पाळणाऱ्या माणसाला समाज चक्क मुर्ख अशी उपाधी लावतो आणि समाजात मुर्ख ठरून राहण्यासाठी सुद्धा हिम्मत लागते. असामान्यत्त्व लागत.

तसच या लोकांबद्दल जेवढा आदर वाटतो तेवढंच किंवा जरा जास्तच कुतूहल आणि कौतुक मला या लोकांच्या जवळच्या लोकांच, नातेवाईकांच वाटत. सूर्य प्रकाश आणि दाह वाटताना  हे पाहत नाही कोण माझा आणि कोण परका. तो सर्वाना सारखाच. तसच हि लोक पण सर्वांसाठी सारखीच असतात. उलट जवळ असणाऱ्याला चटके जास्त बसतात.

लहानपणी बऱ्याच बोधकथा वाचल्या आहेत. त्यातली एक मला नेहमी आठवते. त्यातले बारीक तपशील हरवले पण बोध अजूनही ताजा आहे.

गौतम बुद्ध आणि अंगुली नावाच्या लुटारूची कथा आहे. बऱ्याच लोकांना माहित असेल.

तर अंगुली हा लुटारू वाटसरूंना लुटायचा आणि त्यांच्या हात पायांची बोटं कापून त्यांची माळ करून गळ्यात घालायचा. एकदा बुद्ध तिथून जात असताना त्याने त्यांना पण अडवले आणि त्यांची बोट कापण्याचा प्रयत्न केला. पण बुद्धांनी त्याला अडवून एक गोष्ट करायला सांगितली. त्याला सांगितले जाऊन झाडाची पानं तोडून आण. त्याने आणली आता सांगितले ती पुन्हा जोडून ये. तो म्हणाला ते कसं शक्य आहे. यावर बुद्ध म्हणाले, ‘ जर तुला ती पानं पुन्हा जोडता येणार नाहीत तर ती तोडण्याचा तुला काय अधिकार?’

या वाक्यात खूप काही आहे. ( असामान्यत्वाची ओळख म्हणजे त्यांनी बोलावे आणि त्यांची सुवचने व्हावीत. पण जर ऐकणारा तेवढा समर्थ असेल तर.  नाहीतर कितीही बोला पालथ्या धड्यावर पाणी अस होत.)

(आपण किती बोधकथा लहानपणी आवडीने वाचल्या असतील. पण त्यातल्या किती लक्षात आहेत आणि त्यातल्या किती आपण रोजच्या जीवनात उतरवतो हि विचार करण्यासारखी गोष्ट आहे.)

पण असामान्यत्व शोधायला दूरच कशाला जायला हव. नुसत ‘उघड्या’ डोळ्यांनी जरा आजूबाजूला पाहिलं कि आपल्या सारख्या सामन्यांत लपलेली असामान्य लोकं सहज नजरेस पडतात. स्वतःच्या तत्त्वांनी जगणारी. उगीच लोकांची भीड न बाळगणारी.  ज्यांच्यावर साधारणपणे विक्षिप्त असण्याचा शिक्का लागतो अशी.

मला पटतंय ना मग झाल तर. जगाची भीड का बाळगू? (पण ‘मला पटतंय ना’ याला conditions apply!! हे वाक्य सरसकट लागू होत नाही.  चांगल तेच पटल पाहिजे. वाईट गोष्टी पटता काम नये.

अशा लोकांची उदा सांगायचं म्हटलं तर काही सांगता येतील. पण त्याचं वर्णन करणं कठीण आहे. मागे सकाळ मध्ये ‘प्रेमसुख मुंदडा’ यांबद्दल वाचलं. मला या व्यक्तीत काहीतरी खास वाटलं खर. मी काही प्रत्यक्ष पाहिलं नाहीये त्यांना पण तरीही साधारण अंदाज लागतोच. कदाचित पुणेकरांना माहित असेल त्यांच्याबद्दल. शिवाय मागे सप्तरंग मध्ये एक लेख होता वसंत वसंत लिमये नावाच्या इसमाबद्दल. वाचण्यासारखा लेख होता. त्यावर पण एक पोस्ट लिहायची आहे. असो. पण तो ज्या व्यक्तीबद्दल होता त्या व्यक्तीपेक्षा त्या व्यक्तीचे वडिलच जास्त वेगळे वाटले. वेगळ व्यक्तिमत्त्व आहे. अभ्यासण्यासारख.

पुन्हा मागे मी काही पोस्ट लिहिल्या होत्या. ती माणस पण मला असामान्यच वाटली. फक्त ते जगासमोर येत नाही इतकच.  जमल्यास एक नजर टाका. माणुसकी , नीतिमत्ता.

( हल्ली अस झालं कि प्रत्यक्ष न पाहता पण काही अंदाज बांधता येतात लोकांबद्दल. लोकांना वाचण्याचा अनुभव दांडगा आहे ना म्हणून. छंद म्हणून जोपासला आहे. नजर फिरवली कि लोक वाचता येतात. तशी सवयच लागली आहे मला )

Advertisements

युगा


आयुष्यात पहिल्या पानावरून शेवटच्या पानापर्यंतचा प्रवास केल्यानंतर जेव्हा आपण पुन्हा पहिलं पान उघडतो तेव्हा विश्वास ठेवण कठीण जात कि आपणच हे आयुष्य जगलोय. असच काहीसा आयुष्य जगलेली युगा … युगंधरा

डॉ सुमती क्षेत्रमाडे यांची युगंधरा मनात घर करून राहते. अनेक प्रश्न मनात निर्माण करते. खरच का नियती इतकी निष्ठुर असते ? खरच का ती आपल्याशी खेळण्यासारखी खेळते ? एक न दोन अनेक प्रश्न…

अशा वेळी खरच पटत कि आपण नियतीच्या हातच बाहूल आहोत.  नियती आपल्याला हव तस खेळवू शकते.

ही कादंबरी स्त्रीच्या मनाचे वेगवेगळे पैलू उलगडत जाते. तिचा हळवेपणा आणि प्रसंगी गंभीरपणा. युगाचा त्याग मनात घर करून राहतो. जन्मदात्या आईने दिलेली दुषणे, भावांचा निष्काळजीपणा आणि वडिलांचा शांत धीरगंभीर स्वभाव यांना सहन करता करता सोबतच कर्तव्यासाठी प्रेमाचा त्याग. शांत स्वभाव कसा सहन करावा लागतो असा प्रश्न पडेल कदाचित पण मला वाटत कधी कधी जवळच्या माणसाची अफाट सहन शक्ती आपल्याला मनातून कुरतडते.

तर अशी ही युगा. पण इथे फक्त तिच्या स्वभावाच दर्शन घडत नाही. इथे जुनाच स्त्री पुरुष फरक पुन्हा दिसतो, जाणवतो. शिक्षणाची मनीषा, हुशारी असूनही तिला घरच्या जबाबदारीकडे पाठ फिरवता येत नाही.

या कादंबरीतील काही उपमा, वाक्य खूप छान आहेत.

मला खूप आवडलेलं, ‘ व्यवहाराशी विसंगत तत्त्व हे उंबराच्या फुलासारख असत. तत्त्वाच रंग रूप बघितलय कुणी? व्यवहारात त्याचा काय उपयोग?आणि हे उंबराच फुल रंगरुपासह खाली उतरलं तर ते खाऊन पोट भरेल?  ‘

‘एकमेंकाशी कुणी बोललं नाही , संघर्ष नकोत, मतभेद नकोत म्हणून बोलचाल टाळण्यासाठी भेट – नव्हे दृष्टी भेटही टाळली तरी त्यामुळे निर्माण होणारी शांतता खरी शांतता असते? अशा मूक माणसांचे श्वासही एकमेकांच्या मनात दाहकता निर्माण करतात. मनः स्वास्थ्य बिघडवतात.’

‘ वेदनेच सामर्थ्य कमी झाल कि त्याच रुपांतर दुःखात होत.’

‘सुख अस मिळत नाही, ते मिळवाव लागत.’ ‘ ज्याला स्वतःच सुख मिळवता येत नाही तो दुर्बल का?’

त्या निमित्ताने सुचलेली कविता, कविता कसली शब्दाला शब्द जोडून केलेली रचना.

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

येणाऱ्या प्रत्येक जीवाला

हातच्या खेळण्या सारख खेळवते

सर्व दोर हाती धरून

कठपुतली सारख नाचवते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

चेहऱ्यावरच हसू

किती कठोरतेने पुसते

डोळ्यातलं पाणी पाहून

निर्दयतेने हसते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

गेल्याजन्मीच्या पाप पुण्याचे हिशेब

या जन्मी मांडते

आणि खरोखरीच निष्पाप जीवांवर

जीवघेणे आघात करते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

दोन क्षणात

होत्याच नव्हत करते

पाहता पाहता

उभ्या जीवनच मातेर करते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

पण हळूच कधी कधी

ओंजळी भर भरून सुख देते

दुखालेल्या जीवाला

मायेची उब देते

खरच ही नियती इतकी का निष्टुर असते ?

मला आवडत माणसे वाचायला…


काही दिवसांपूर्वी fb वर प्रश्न होता तुम्हाला काय वाचायला आवडत. त्यात नेहमीचीच उत्तरे होती कथा कादंबऱ्या आत्म चरित्र वगैरे वगैरे. मलाही हे सगळ वाचायला आवडत पण याही व्यतिरिक्त माझेक आणखी उत्तर होत जे तिथे दिलं नव्हत. माणसे वाचायला. जेव्हा मी ते उत्तर तिथे नव्याने टाकल तेव्हा मला वाटल होत कि या उत्तरला फारसा प्रतिसाद मिळणार नाही. पण बऱ्यापैकी चांगला प्रतिसाद मिळाला. आणि त्यात जास्त संख्या मुलींची होती हे आवर्जून सांगायला हव.

हो खरच मला माणस वाचायला आवडत. लहानपणा पासूनच माझा हा छंद आहे.  मला वाटत कि जितके आपण पुस्तके वाचून समृद्ध होतो तितकेच किंवा त्याहीपेक्षा जास्त आपण माणसे वाचल्याने समृद्ध होतो. सार्वजनिक ठिकाणी असताना जसे बस स्टोप वर असताना, बस मध्ये बसलेले असताना, दवाख्यान्यात बसलेले असताना व तसेच काही. मला माहितीये कि आज च्या या जगात कोणाकडे तितका वेळ नसतो. प्रत्येक जण खूप व्यस्त असतो पण तरीही थोडावेळ इतरत्र बघायला काय हरकत आहे. असेही खूप जणांना सवय असते कि थोडाही वेळ मोकळा मिळाला कि लगेच कानात headphone लावून गाणी ऐकत जगापासून स्वतःला वेगळ करायची. पण जो कसी थोडा वेळ मिळतो आहे तो यात वापरला तर समज वाढते आणि बऱ्याचदा चांगली करमणूकही होते.

म्हणून माझ सांगण आहे कि माणसे वाचायला शिका. यातून खूप आनंद मिळतो.

सोबती…


सोबती

जीवनाच्या वाटेवर पाऊले आपली पडत जातात

आपण पुढे जातो मागे पाऊलखुणा राहतात

प्रत्येक टप्प्यावर मागे वळून पाहताना

अनेक माणस दिसतात

त्यातली काही आपली असतात

तर काही कुणीही नसतात

पण काही कुणीही नसूनही आपली असतात

भूतकाळातल्या भाऊगर्दीत ती उठून दिसतात

त्यांच्या वाटा कुठेतरी आपल्यापासून वेगळ्या झालेल्या असतात

पण तरीही चार पावल आपण समांतर टाकलेली असतात

ती पावल आपल्यासोबत पडतात

थोडाकाळ सोबत करतात आणि वेगळी होतात

पण तरीही मनात कोरली जातात

आयुष्यात असेही काही सोबती असतात

आपल्याही नकळत ते आपल्याला घडवत जातात

एक गाणं


काही दिवसांपूर्वी फेसबुक वर एक प्रश्न होता कि २०११ चे आवडते गाणे कोणते. खर सांगायचं तर मी चांगल्या गाण्यांसाठी खूप वेडी आहे. मला खुपच आवडत गाणी ऐकायला. म्हणून चांगली मोठी लिस्ट असून सुधा मी ती लिस्ट चेक करायला सुरुवात केली आणि त्यात एक गाण सापडलं. पूर्वी कधी ऐकायला मिळाल नव्हत. पण मला ते गाण आवडल आणि साहजिकच उत्सुकतेपोटी मी त्या गाण्याचा गायक कोण आहे ते गुगल वर शोधल आणि वेगळीच कथा पुढे आली.

आधी ते गाण ऐका आणि आवडत का ते पहा. ते गाण आहे – Emptiness

या गाण्याची म्हणे नेट वर सध्या धूम आहे. ( माझ्यापर्यंत बरी येत नाही कधी). पण या मागची कथा वेगळीच आहे. खरी कि खोटी माहित नाही. या गाण्याचा गायक रोहन राठोर IIT – Guwahati चा student आहे किंवा होता.  नेट वर नुसत रोहन टाका कि लगेच सापडेल. म्हणून मी ती काही इथे देत बसत नाही. आता एक गजेंद्र वर्मा म्हणून गायक पुढे येऊन त्या गाण्यावर आपला हक्क सांगतो आहे. काहीही असो पण मला गाण खूप आवडल. कशाही मार्गाने का होईना जी प्रसिद्धी या गाण्याला मिळाली ती ते deserve करत अस मला वाटत.

त्या निमित्ताने नेहमी माझ्या मनात येणारा एक विचार मांडावासा वाटतो. मला अस वाटत कि आपल्या देशात talent खूप आहे पण समोर येत नाही. आपल्याकडे पण गायक आहेत जे फक्त national नाही तर international level वर पण आपल्या देशाच नाव मोठ करू शकतात. पण त्यांना योग्य मार्गदर्शन मिळत नाही.

आपल्या चित्रपटातल्या गाण्यांमुळे अल्बम्स ना प्रसिद्धी मिळत नाही. इतर देशात चित्रपटात गाण्यांना फारस स्थान नसत. मला वाटत कि फिल्म्स मध्ये बळच गाणी घुसवल्यामुळे बऱ्याचदा मजा जाते. quality movies जवळ जवळ बनतच नाहीत आपल्याकडे. खर सांगते मला ते अक्षरश गोंधळ घातलेली गाणी नाही आवडत. ना शब्दाना अर्थ ना संगीताला. बर असही नाही कि ते गाण कथेला पूरक असत. पण अशा चित्रपट संगीतामुळे चांगले, नवीन येणारे, नवे प्रयोग करणारे गायक प्रसिद्धीस मुकतात. मग अशा मार्गाने प्रसिद्धी मिळवायचा प्रयत्न केला जातो. पण त्यात त्यांना तरी काय दोष द्यायचा. जर या गाण्यासाठी प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी या मार्गाचा वापर केला नसता तर ते लोकांपर्यंत पोहोचल असत का? मला नाही वाटत.असो या मार्गाने एक चांगला singer समोर आला.

या गजेंद्र वर्माच आणखी एक गाण. छान आहे.

पुणे


अजून पुण्यात येऊन काही महिनेच होत आहेत आणि खर सांगू पुण्यात असण्याचा आणि पुणेकर म्हणवण्याचा अभिमान वाटायला लागला आहे. का कुणास ठाऊक पण एक समाधान वाटत. पण अजूनही कधी कधी विचार करायला बसले न तर विश्वास बसत नाही कि मी खरच पुण्यात आहे. खरच गेल्या वर्षापर्यंत जे पुण माझ्यासाठी एक स्वप्ना सारख होत त्याच पुण्यात मी राहते यावर विश्वास ठेवण कठीण जात. फार पूर्वीपासून मला पुण्यात येण्याची इच्छा होती. अगदी बारावी नंतर यायचं होत पण शक्य झाल नाही नंतर graduation ची तीन वर्ष काढली नाशकात  आणि ठरवलं कि आता तरी पुण्यातच जायचं pg साठी.खर सांगते त्यावेळी university त शिकायला येण्याची खूप इच्छा होती. शिवाय मी पर्यायी पुण्यातल्या सगळ्या कॉलेजचे forms download करून ठेवले होते (त्यात माझ्या आताच्या कॉलेज चाही form होता.) . पुणे विद्यापीठात नंबर लागतहि होता पण काय करणार नशिबातच नव्हते. पण मी ठरवले आता नाही तर नाही पण दोन वर्षांनी phd करण्यासाठी तरी मी पुण्यातच जाणार काहीही झाले तरीही. पण नशीब बघा एक वर्ष आधीच मला इथे यायला मिळाल आणि तेही अक्षरश ढकलून ढकलून आणालय नशिबाने. पूर्वी माझा नशिबावर इतका विश्वास नव्हता पण गेल्या काही महिन्यांत घडलेल्या घटनांनी माझा खरच विश्वास बसला नशिबावर. घटना अगदी पूर्वी ठरवल्या सारख्या घडत गेल्या.

खर तर आमच्या साठी सोप नव्हत इतकी वर्ष एका शहरात राहिल्यावर तिथल सगळ सोडून एका अगदीच नव्या शहरात राहायला जाण. तेही सगळ बिर्हाड उचलून. आणि आम्ही कधी असा विचारही केला नव्हता कि आम्ही कधी अस करू. पण बाबांची बदली होण् (टाळूनही), माझ पुण्यात यायला तयार होण् आणि आम्ही येथे येण अगदी अशक्य वाटणार, पण ते झाल. मी तयार नव्हते कारण एक वर्ष तिकडे काढून मग इथे सगळ नव्याने करण मला कठीण वाटत होत. पण अस सगळ बदलत गेल कि आम्हाला इथे यावच लागल.

पण इथे येण्याआधी मला सगळ्यांनी घाबरवल होत कि तिथे जाते आहेस पण तुला जमणार आहे का, तिथले लोक म्हणजे पुणेकर लवकर accept करणार नाहीत, तू एकटी पडशील, friends मिळणार नाहीत, वगैरे वगैरे. मी पण जरा घाबरलेच होते पण मग ठरवले कि जाऊ देत. मी माझ काम करीन. कोणी नाही मिळाल सोबत तरी मी एकटी काढीन हे वर्ष कसही. पण नाही, खरच मी collg मध्ये गेल्यावर पहिल्याच दिवशी मला जाणवलं कि सगळे किती चुकीचे होते.  इथल्या लोकांनी मला इतक्या लवकर आणि आपुलकीने accept केल कि मला जाणीवच होऊ दिली नाही कि मी इथे नवीन आहे म्हणून. त्यात मला नशिबाने collg पण इतक चांगल मिळाल. खरच सगळ नशिबानेच होत.

आज जरा मागे जाऊन सगळ्या गोष्टींचा विचार केला कि कळत कि जे होत ते चांगल्यासाठीच होत. मला पुण्यात येऊन जे काही मिळाल आहे ना ते इतक अमुल्य आहे कि ते मी कधीही विसरू शकणार नाही. मला मीच सापडले, उमगले. मला जगण म्हणजे काय ते कळाल. मी आयुष्य जगायला खऱ्या अर्थाने इथे सुरुवात केली. माझी स्वतःची ओळख निर्माण झाली. मी सुद्धा काहीतरी आहे हे माझ मलाच कळल. स्वतः ला सिध्द करण्याची हिम्मत आली. आयुष्य जगण्याची दिशा मिळाली. म्हणून आज पुण्यात असण्याच समाधान वाटत.

माणुसकी


‘काही लोकांचा स्वभाव इतका वेगळा असतो न कि कौतुक करावस वाटत. पण कौतुक करण्याइतके आपण अजून मोठे झालो नाही हे लक्षात येत. खर तर अश्या लोकांकडे बघून कळत कि आपण किती खुजे आहोत.’

खूप दिवसांपासून ब्लोग वर काही लिहिले नाही. काय लिहावे ते सुचतच नव्हते. कधी कधी सुचते पण इतक्या भरभर विचार मनात येत जातात कि लिहीयला वेळच मिळत नाही. पण कधी कधी काही घटना अशा घडतात कि लिहावेसे वाटतेच. म्हणून ठरवले कि आधी विचार करून लिहिण्यापेक्षा विचार व लिहिणे बरोबर करावे म्हणजे विचार हरवणार नाहीत.

तर विचार करायला लावणारी घटना जी मला काल परवा माझ्या बाबांनी सांगितली. घटना पुण्याची आहे. छोटीशी आहे. माझे बाबा एका दुकानातून चहा घेऊन जात होते.  तेव्हा त्यांना एक आजोबांनी हात देऊन थांबवले आणि ते म्हणाले कि ‘तिकडे एक भिकारी आहे. मी त्याला खायला वडा पाव दिला. तुम्ही त्याला चहा द्या.’ नंतर बाबांकडून चहा घेऊन ते त्या भिकाऱ्याकडे गेले. सोबत बाबांना पण घेऊन गेले. त्याला चहा दिला व सांगितले कि ह्या साहेबांनी तुला चहा दिला आहे. नंतर त्यांनी सांगितले कि तो भिकारी खर तर एक डॉक्टर होता. पण काही कारणाने त्याच्या डोक्यावर परिणाम झाला. मी रोज त्याला काही तरी खायला देत असतो.

घटना खूप मोठी नाही. पण विचार करायला लावणारी आहे. माझ्या आईचे वडील माझे आजोबा  (ज्यांना मी कधी पहिले देखील नाही) ते सुद्धा नेहमी एका भिकाऱ्याला जेवू घालायचे.  तो भिकारी नेहमी एका ठरलेल्या वेळेवर यायचा.  त्याला गरम गरम जेवण मिळायचे. माझी आई सांगते आजोबा नेहमी म्हणायचे कि भिकाऱ्याला भीक म्हणून कधी पैसे देऊ नये, अन्न द्यावे.

मी म्हणेल ‘मोठे पण देगा देवा’. पण वयाने नव्हे वृत्तीने.