आयुष्य अगदी …


मला वाटतं,

आयुष्य अगदी खासगी नोंदवहीसारखं असत.

जगात पहिल्यांदा डोळे उघडताना

वहीच पहिलं पान उघडतं

अगदी नवं कोर पान

त्यावर काळ्या शाईने अक्षर उमटतात

जशी मनःपटलावर ती कोरली जातात

वेळोवेळी नव्याने पानं उघडतं जातात

तशी नवी नवी अक्षर त्यावर उमटत जातात

आयुष्य सरत असतं…

काही पानं दुमडली जातात, परत कधीही न उघडण्यासाठी

तर काही पानांचे कोपरे दुमडले जातात, पुन्हा पुन्हा पाहण्यासाठी

काही पानांत मोरपीस दडलेली असतात

तर काहींत जाळीदार सुकी पानं लपलेली असतात

काहीना सुवाच्य अक्षराची देणगी असते

तर काहींत अस्वस्थ मनाची कहाणी असते

पण काही पानं कोरीच राहतात

मुक्या आसवांचे त्यावर डाग असतात

आयुष्य सरत जात…

आणि पाहता पाहता शेवटच पान देखील मिटत

मिटलेल्या त्या पहिल्या आणि शेवटच्या पानात

सार रहस्य दडलेलं असतं

आयुष्य सरताच ते त्यात बंद होत

पुन्हा कधीही न उघडण्यासाठी

प्रत्येक आयुष्याच्या नोंदवहीत काहीतरी दडलेलं असतं.

Advertisements

युगा


आयुष्यात पहिल्या पानावरून शेवटच्या पानापर्यंतचा प्रवास केल्यानंतर जेव्हा आपण पुन्हा पहिलं पान उघडतो तेव्हा विश्वास ठेवण कठीण जात कि आपणच हे आयुष्य जगलोय. असच काहीसा आयुष्य जगलेली युगा … युगंधरा

डॉ सुमती क्षेत्रमाडे यांची युगंधरा मनात घर करून राहते. अनेक प्रश्न मनात निर्माण करते. खरच का नियती इतकी निष्ठुर असते ? खरच का ती आपल्याशी खेळण्यासारखी खेळते ? एक न दोन अनेक प्रश्न…

अशा वेळी खरच पटत कि आपण नियतीच्या हातच बाहूल आहोत.  नियती आपल्याला हव तस खेळवू शकते.

ही कादंबरी स्त्रीच्या मनाचे वेगवेगळे पैलू उलगडत जाते. तिचा हळवेपणा आणि प्रसंगी गंभीरपणा. युगाचा त्याग मनात घर करून राहतो. जन्मदात्या आईने दिलेली दुषणे, भावांचा निष्काळजीपणा आणि वडिलांचा शांत धीरगंभीर स्वभाव यांना सहन करता करता सोबतच कर्तव्यासाठी प्रेमाचा त्याग. शांत स्वभाव कसा सहन करावा लागतो असा प्रश्न पडेल कदाचित पण मला वाटत कधी कधी जवळच्या माणसाची अफाट सहन शक्ती आपल्याला मनातून कुरतडते.

तर अशी ही युगा. पण इथे फक्त तिच्या स्वभावाच दर्शन घडत नाही. इथे जुनाच स्त्री पुरुष फरक पुन्हा दिसतो, जाणवतो. शिक्षणाची मनीषा, हुशारी असूनही तिला घरच्या जबाबदारीकडे पाठ फिरवता येत नाही.

या कादंबरीतील काही उपमा, वाक्य खूप छान आहेत.

मला खूप आवडलेलं, ‘ व्यवहाराशी विसंगत तत्त्व हे उंबराच्या फुलासारख असत. तत्त्वाच रंग रूप बघितलय कुणी? व्यवहारात त्याचा काय उपयोग?आणि हे उंबराच फुल रंगरुपासह खाली उतरलं तर ते खाऊन पोट भरेल?  ‘

‘एकमेंकाशी कुणी बोललं नाही , संघर्ष नकोत, मतभेद नकोत म्हणून बोलचाल टाळण्यासाठी भेट – नव्हे दृष्टी भेटही टाळली तरी त्यामुळे निर्माण होणारी शांतता खरी शांतता असते? अशा मूक माणसांचे श्वासही एकमेकांच्या मनात दाहकता निर्माण करतात. मनः स्वास्थ्य बिघडवतात.’

‘ वेदनेच सामर्थ्य कमी झाल कि त्याच रुपांतर दुःखात होत.’

‘सुख अस मिळत नाही, ते मिळवाव लागत.’ ‘ ज्याला स्वतःच सुख मिळवता येत नाही तो दुर्बल का?’

त्या निमित्ताने सुचलेली कविता, कविता कसली शब्दाला शब्द जोडून केलेली रचना.

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

येणाऱ्या प्रत्येक जीवाला

हातच्या खेळण्या सारख खेळवते

सर्व दोर हाती धरून

कठपुतली सारख नाचवते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

चेहऱ्यावरच हसू

किती कठोरतेने पुसते

डोळ्यातलं पाणी पाहून

निर्दयतेने हसते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

गेल्याजन्मीच्या पाप पुण्याचे हिशेब

या जन्मी मांडते

आणि खरोखरीच निष्पाप जीवांवर

जीवघेणे आघात करते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

दोन क्षणात

होत्याच नव्हत करते

पाहता पाहता

उभ्या जीवनच मातेर करते

खरच का नियती इतकी निष्टुर असते ?

पण हळूच कधी कधी

ओंजळी भर भरून सुख देते

दुखालेल्या जीवाला

मायेची उब देते

खरच ही नियती इतकी का निष्टुर असते ?

मला आवडत माणसे वाचायला…


काही दिवसांपूर्वी fb वर प्रश्न होता तुम्हाला काय वाचायला आवडत. त्यात नेहमीचीच उत्तरे होती कथा कादंबऱ्या आत्म चरित्र वगैरे वगैरे. मलाही हे सगळ वाचायला आवडत पण याही व्यतिरिक्त माझेक आणखी उत्तर होत जे तिथे दिलं नव्हत. माणसे वाचायला. जेव्हा मी ते उत्तर तिथे नव्याने टाकल तेव्हा मला वाटल होत कि या उत्तरला फारसा प्रतिसाद मिळणार नाही. पण बऱ्यापैकी चांगला प्रतिसाद मिळाला. आणि त्यात जास्त संख्या मुलींची होती हे आवर्जून सांगायला हव.

हो खरच मला माणस वाचायला आवडत. लहानपणा पासूनच माझा हा छंद आहे.  मला वाटत कि जितके आपण पुस्तके वाचून समृद्ध होतो तितकेच किंवा त्याहीपेक्षा जास्त आपण माणसे वाचल्याने समृद्ध होतो. सार्वजनिक ठिकाणी असताना जसे बस स्टोप वर असताना, बस मध्ये बसलेले असताना, दवाख्यान्यात बसलेले असताना व तसेच काही. मला माहितीये कि आज च्या या जगात कोणाकडे तितका वेळ नसतो. प्रत्येक जण खूप व्यस्त असतो पण तरीही थोडावेळ इतरत्र बघायला काय हरकत आहे. असेही खूप जणांना सवय असते कि थोडाही वेळ मोकळा मिळाला कि लगेच कानात headphone लावून गाणी ऐकत जगापासून स्वतःला वेगळ करायची. पण जो कसी थोडा वेळ मिळतो आहे तो यात वापरला तर समज वाढते आणि बऱ्याचदा चांगली करमणूकही होते.

म्हणून माझ सांगण आहे कि माणसे वाचायला शिका. यातून खूप आनंद मिळतो.

सोबती…


सोबती

जीवनाच्या वाटेवर पाऊले आपली पडत जातात

आपण पुढे जातो मागे पाऊलखुणा राहतात

प्रत्येक टप्प्यावर मागे वळून पाहताना

अनेक माणस दिसतात

त्यातली काही आपली असतात

तर काही कुणीही नसतात

पण काही कुणीही नसूनही आपली असतात

भूतकाळातल्या भाऊगर्दीत ती उठून दिसतात

त्यांच्या वाटा कुठेतरी आपल्यापासून वेगळ्या झालेल्या असतात

पण तरीही चार पावल आपण समांतर टाकलेली असतात

ती पावल आपल्यासोबत पडतात

थोडाकाळ सोबत करतात आणि वेगळी होतात

पण तरीही मनात कोरली जातात

आयुष्यात असेही काही सोबती असतात

आपल्याही नकळत ते आपल्याला घडवत जातात

पुणे


अजून पुण्यात येऊन काही महिनेच होत आहेत आणि खर सांगू पुण्यात असण्याचा आणि पुणेकर म्हणवण्याचा अभिमान वाटायला लागला आहे. का कुणास ठाऊक पण एक समाधान वाटत. पण अजूनही कधी कधी विचार करायला बसले न तर विश्वास बसत नाही कि मी खरच पुण्यात आहे. खरच गेल्या वर्षापर्यंत जे पुण माझ्यासाठी एक स्वप्ना सारख होत त्याच पुण्यात मी राहते यावर विश्वास ठेवण कठीण जात. फार पूर्वीपासून मला पुण्यात येण्याची इच्छा होती. अगदी बारावी नंतर यायचं होत पण शक्य झाल नाही नंतर graduation ची तीन वर्ष काढली नाशकात  आणि ठरवलं कि आता तरी पुण्यातच जायचं pg साठी.खर सांगते त्यावेळी university त शिकायला येण्याची खूप इच्छा होती. शिवाय मी पर्यायी पुण्यातल्या सगळ्या कॉलेजचे forms download करून ठेवले होते (त्यात माझ्या आताच्या कॉलेज चाही form होता.) . पुणे विद्यापीठात नंबर लागतहि होता पण काय करणार नशिबातच नव्हते. पण मी ठरवले आता नाही तर नाही पण दोन वर्षांनी phd करण्यासाठी तरी मी पुण्यातच जाणार काहीही झाले तरीही. पण नशीब बघा एक वर्ष आधीच मला इथे यायला मिळाल आणि तेही अक्षरश ढकलून ढकलून आणालय नशिबाने. पूर्वी माझा नशिबावर इतका विश्वास नव्हता पण गेल्या काही महिन्यांत घडलेल्या घटनांनी माझा खरच विश्वास बसला नशिबावर. घटना अगदी पूर्वी ठरवल्या सारख्या घडत गेल्या.

खर तर आमच्या साठी सोप नव्हत इतकी वर्ष एका शहरात राहिल्यावर तिथल सगळ सोडून एका अगदीच नव्या शहरात राहायला जाण. तेही सगळ बिर्हाड उचलून. आणि आम्ही कधी असा विचारही केला नव्हता कि आम्ही कधी अस करू. पण बाबांची बदली होण् (टाळूनही), माझ पुण्यात यायला तयार होण् आणि आम्ही येथे येण अगदी अशक्य वाटणार, पण ते झाल. मी तयार नव्हते कारण एक वर्ष तिकडे काढून मग इथे सगळ नव्याने करण मला कठीण वाटत होत. पण अस सगळ बदलत गेल कि आम्हाला इथे यावच लागल.

पण इथे येण्याआधी मला सगळ्यांनी घाबरवल होत कि तिथे जाते आहेस पण तुला जमणार आहे का, तिथले लोक म्हणजे पुणेकर लवकर accept करणार नाहीत, तू एकटी पडशील, friends मिळणार नाहीत, वगैरे वगैरे. मी पण जरा घाबरलेच होते पण मग ठरवले कि जाऊ देत. मी माझ काम करीन. कोणी नाही मिळाल सोबत तरी मी एकटी काढीन हे वर्ष कसही. पण नाही, खरच मी collg मध्ये गेल्यावर पहिल्याच दिवशी मला जाणवलं कि सगळे किती चुकीचे होते.  इथल्या लोकांनी मला इतक्या लवकर आणि आपुलकीने accept केल कि मला जाणीवच होऊ दिली नाही कि मी इथे नवीन आहे म्हणून. त्यात मला नशिबाने collg पण इतक चांगल मिळाल. खरच सगळ नशिबानेच होत.

आज जरा मागे जाऊन सगळ्या गोष्टींचा विचार केला कि कळत कि जे होत ते चांगल्यासाठीच होत. मला पुण्यात येऊन जे काही मिळाल आहे ना ते इतक अमुल्य आहे कि ते मी कधीही विसरू शकणार नाही. मला मीच सापडले, उमगले. मला जगण म्हणजे काय ते कळाल. मी आयुष्य जगायला खऱ्या अर्थाने इथे सुरुवात केली. माझी स्वतःची ओळख निर्माण झाली. मी सुद्धा काहीतरी आहे हे माझ मलाच कळल. स्वतः ला सिध्द करण्याची हिम्मत आली. आयुष्य जगण्याची दिशा मिळाली. म्हणून आज पुण्यात असण्याच समाधान वाटत.

उगीचच काहीतरी


आज खूप दिवसांनी खरतर महिन्यांनी मी ब्लोगवर लिहिते आहे. एरवी लिहीत होते पण ते ब्लोगवर उतरवायचा कंटाळा केला. शिवाय बऱ्याच पोस्ट तर तश्याच अर्धवट लिहिलेल्या पडून आहे. पूर्ण केल्याच नाहीत. त्यातले बरेच विषय आता जुनेदेखील झाले. हा लेख पण मी १३ डिसेंबर १० ला लिहिला आहे. पण आज येथे उतरवते आहे तसा चा तसा. लेख घटनेवर आहे म्हणून थोडा विस्कळीत वाटेल कदाचित .

कधी कधी मन फार अस्वस्थ होत. उगाच काहीतरी विचार करत बसत. सगळ्याच गोष्टींचा अर्थ कळेनासा होतो. कोणत्याच गोष्टीवर आपला म्हणावा तसा हक्क नाही अस वाटत. आणि मनाला काय अगदी साधी छोटी घटना देखील पुरते विचार करायला. अशीच घटना म्हणजे – काल परवाच आमच्या अपार्टमेंट मध्ये काहीतरी योगावरती कार्यक्रम होता. म्हणून एक मुलगा ( साधारण माझ्याच वयाचा) सगळ्यांकडे दोन – दोन तीन – तीन वेळा घरी जाऊन बोलवत होता.  अगदी सर्वसामान्य किंवा म्हटलं तर गरीब घराचा वाटत होता. तस पाहिलं तर फक्त एक दोन सेकंदांसाठी पाहिलं असेन त्याला पण तेवढ पुरेस होत मनाला विचार करायला भाग पडायला. लगेच डोक्यात विचार यायला लागतात.

दोन व्यक्ती समोरासमोर साधारण सारख्याच वयाच्या. तरीही दोघांच्या जगण्यात, आयुष्यात किती फरक असावा. अशी किती लोक असतात जगात ज्यांना दोन वेळच्या पोट भरण्याची भ्रांत असते. आयुष्यात कसलीही शाश्वती नाही. राहायला घर नाही . आता त्या जीवांना पण चांगला आयुष्य जगावस वाटत असणारच ना. पण दैव , नशीब कितीही नाही म्हटलं तरी असतच शेवटी. कोणत्या घरात जन्म घ्यायचा हे काय आपण ठरवतो? आपण चांगल्या घरात जन्म घेतला त्यात आपलं कर्तुत्व ते काय? देवान् दोन हात दोन पाय धडधाकट शरीर दिलय यात आपण कुठे काही केलय. मग इतर काही कम नशिबी माणसाना दुखावण्याचा हक्क आपल्याला दिला कुणी ? तरीही खूप लोक असतात ज्यांना दुसर्याना हिणवायला आवडत. त्यांच्या व्यंगाची टर उडवायला आवडत. पण अशा वेळी स्वतःला त्या व्यक्तीच्या जागी तेवून विचार करायला हवा न. खूप लोकांना हे जमतच नाही.

कदाचित सगळ्यांनाच हे जमण शक्य होणार नाही. तस झाल तर या जगात कोणी कोणाला दुखवायच्या आधी कमीत कमी  दहा वेळा तरी विचार करेल. असो, चालायचं.

माझ्या आयुष्यातलं पहिलं बक्षीस


हे माझ्या आयुष्यातलं पाहिलं बक्षीस. इथे मी स्वतः चं कौतुक करतेय असं वाटेल कदाचित पण खरच मला खूप आनंद झाला आहे आणि तो share करण्यासाठीच मी हि post लिहितेय. शेवटी हि माझी डायरीच आहे ना. मग सगळ्या महत्वाच्या गोष्टींची नोंद इथे व्हायला नको का?

तर गेले दोन दिवस म्हणजे २२ आणि २३ तारखेला आमच्या कॉलेजमध्ये येळकोट फेस्टिवल चालू होता.

आमच्याकडे वेग वेगळे festival होत असतात. म्हणजे arts festival , commerce festival . तसाच हा science festival . (अर्थात याबद्दल मी एवढ्या हक्काने बोलू नये . कारण मलादेखील हे आत्ताच माहित पडल आहे.) त्यात असणाऱ्या art gallery मध्ये मी (माझ्या मेत्रीणीन मुले) स्वतः काढलेलं sketch ठेवलं (अपघातानेच) आणि मला (तेही अपघातानेच असाव कदाचित) second prize मिळाल. हे माझ्या आयुष्यातलं सगळ्यात पाहिलं prize आहे आणि मला हे सांगायला आनंद होत आहे कि ते मला माझ्या सगळ्यात आवडत्या गोष्टीसाठी मिळाल आहे आणि म्हणूनच ते इतक खास आहे.

खूप झाल माझ कौतुक. आता जरा कार्यक्रमाविषयी बोलूया. कार्यक्रम खरच खूप छान झाला. पण सगळ्यात कौतुकाची गोष्ट म्हणजे हा सगळ कार्यक्रम तिसर्या वर्षाच्या ( म्हणजे आमच्या पेक्षा लहान ) विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या मदतीशिवाय स्वतः arrange केला आणि सुंदर निभावला. त्यांचं कौतक कराव तितक थोडंच आहे. आणि आमच्या the anchor of the college आणि the singers of the college चे तर किती कौतुक करावे. अप्रतिम!! खरच असे प्रोग्राम होण गरजेच असत. कारण त्यातून खूप शिकायला मिळत.

आता सरते शेवटी जयघोष करावासा वाटतोय

येळकोट येळकोट जय मल्हार सदानंदाचा येळकोट

Sketches :