गुंता


काही नाती विणता विणता अगदी नकळत गुंता होतो, तो गुंता सोडवता सोडवता आपणही त्यात गुंतत जातो, इतके कि त्याचा गळ्याभोवती फास बसायला लागतो.

बर धागाच कापावा म्हटलं त्या धाग्यातच खरा जीव गुंतलेला…

म्हणजे कस ना धागा न कापता गुंता तसाच राहू द्यावा तरी गळफास बसून जीव जाणार आणि धागा कापावा तरी त्यातही जीव गुंतलेला म्हणून जीव जाणार, म्हणजे जीव जाणारच फक्त तो कसा जाणार एवढच ठरवण आपल्या हातात असतं.

डोंबारयाचा खेळ


आजच एक डोंबारयाचा खेळ पहिला आणि सहज विचार करता करता फार पूर्वी ऐकलेली एक कथा आठवली. प्रत्येकाने नेहमी आठवावी अशी आहे. म्हणून इथे लिहावीशी वाटली.
देवाने मलाच का दुख दिलं, इतर कसे सुखी आहेत असा प्रश्न प्रत्येकालाच कधी न कधी पडतो. अशाच सततच्या प्रश्नांना कंटाळलेल्या देवाने एकदा माणसांना एक सवलत देऊ केली. त्याने सांगितले कि प्रत्येकाला आपापले दुख इतरांच्या दुखासोबत बदलून घेता येईल पण त्यानंतर मात्र आयुष्यभर त्याला त्या नव्या दुखासोबत जगावे लागेल.  आपल्या वाटेला आलेल्या त्रासाला कंटाळलेल्या लोकांनी ते मान्य केले.

मग देवाने त्यांना सांगितले कि प्रत्येकाने आपले दुख नीट बांधून आणायचे आणि एका मोठ्या झाडाखाली ठेवायचे. नंतर आपले सोडून इतरांच्या दुखापैकी कोणतेही उचलायचे. सगळ्यांनी तसेच केले. पण जेव्हा ते उघडून पहिल तेव्हा मात्र प्रत्येकाला मिळालेलं दुख पाहून भोवळच आली, वाटल आपल तेच बर होत.सगळ्यांनी देवाला विनंती केली कि आम्हाला आमचेच भोग भोगू दे, इतरांचे नको.

तात्पर्य – इतरांच जे दुख लांबून सौम्य वाटत ते प्रत्यक्षात किती दाहक असतं ते जवळ गेल्यावरच कळत.

सामन्यांतली असामान्य माणसं


असामान्य माणस म्हटली म्हणजे आजच्या काळातली बाबा आमटे, कोल्हे दाम्पत्य, सिंधुताई वगैरे आठवतात.  अजूनही बरेच असतील.

अशा लोकांचं वर्णन करण्याचा मोह होतो. त्यांची तुलना सूर्याशी करावीशी वाटते किंवा असे म्हणता येईल कि मी करते नेहमी.

सूर्य तेजस्वी असतो. याच्या प्रकाशावर आपल्यासारखे किती जीव जगत असतात.पण म्हणून त्याच्या जवळ जाण्याच साहस कोणी करेल का? असामान्य लोकांच असच असत. जे खरच तत्त्वनिष्ठ, प्रामाणिक आणि पर्यायाने असामान्य असतात,  त्यांच्या असामान्यत्वाचा आदर, कौतुक आपण करू शकतो. पण त्यांच्या जवळ जाऊन ते चटके सोसण्याची ताकद, हिम्मत आपल्यात आहे का? सूर्य स्वतःही जळत असतो हे आपण विसरतो.

सूर्याचे तेज लेवून, मिरवून ग्रह गोल तेजस्वी होतात. निदान तसा प्रामाणिक प्रयत्न तरी करतात. पण आपण ते तरी करू शकतो का? असामान्याची थोडी तत्त्व घेऊन ती प्रामाणिकपणे जपण्याची क्षमता आपल्यात आहे का? अगदी साध तत्त्व खोट बोलू नये पण तेही १०० टक्के पाळता येईल का आपल्याला? अशी तत्त्व पाळणाऱ्या माणसाला समाज चक्क मुर्ख अशी उपाधी लावतो आणि समाजात मुर्ख ठरून राहण्यासाठी सुद्धा हिम्मत लागते. असामान्यत्त्व लागत.

तसच या लोकांबद्दल जेवढा आदर वाटतो तेवढंच किंवा जरा जास्तच कुतूहल आणि कौतुक मला या लोकांच्या जवळच्या लोकांच, नातेवाईकांच वाटत. सूर्य प्रकाश आणि दाह वाटताना  हे पाहत नाही कोण माझा आणि कोण परका. तो सर्वाना सारखाच. तसच हि लोक पण सर्वांसाठी सारखीच असतात. उलट जवळ असणाऱ्याला चटके जास्त बसतात.

लहानपणी बऱ्याच बोधकथा वाचल्या आहेत. त्यातली एक मला नेहमी आठवते. त्यातले बारीक तपशील हरवले पण बोध अजूनही ताजा आहे.

गौतम बुद्ध आणि अंगुली नावाच्या लुटारूची कथा आहे. बऱ्याच लोकांना माहित असेल.

तर अंगुली हा लुटारू वाटसरूंना लुटायचा आणि त्यांच्या हात पायांची बोटं कापून त्यांची माळ करून गळ्यात घालायचा. एकदा बुद्ध तिथून जात असताना त्याने त्यांना पण अडवले आणि त्यांची बोट कापण्याचा प्रयत्न केला. पण बुद्धांनी त्याला अडवून एक गोष्ट करायला सांगितली. त्याला सांगितले जाऊन झाडाची पानं तोडून आण. त्याने आणली आता सांगितले ती पुन्हा जोडून ये. तो म्हणाला ते कसं शक्य आहे. यावर बुद्ध म्हणाले, ‘ जर तुला ती पानं पुन्हा जोडता येणार नाहीत तर ती तोडण्याचा तुला काय अधिकार?’

या वाक्यात खूप काही आहे. ( असामान्यत्वाची ओळख म्हणजे त्यांनी बोलावे आणि त्यांची सुवचने व्हावीत. पण जर ऐकणारा तेवढा समर्थ असेल तर.  नाहीतर कितीही बोला पालथ्या धड्यावर पाणी अस होत.)

(आपण किती बोधकथा लहानपणी आवडीने वाचल्या असतील. पण त्यातल्या किती लक्षात आहेत आणि त्यातल्या किती आपण रोजच्या जीवनात उतरवतो हि विचार करण्यासारखी गोष्ट आहे.)

पण असामान्यत्व शोधायला दूरच कशाला जायला हव. नुसत ‘उघड्या’ डोळ्यांनी जरा आजूबाजूला पाहिलं कि आपल्या सारख्या सामन्यांत लपलेली असामान्य लोकं सहज नजरेस पडतात. स्वतःच्या तत्त्वांनी जगणारी. उगीच लोकांची भीड न बाळगणारी.  ज्यांच्यावर साधारणपणे विक्षिप्त असण्याचा शिक्का लागतो अशी.

मला पटतंय ना मग झाल तर. जगाची भीड का बाळगू? (पण ‘मला पटतंय ना’ याला conditions apply!! हे वाक्य सरसकट लागू होत नाही.  चांगल तेच पटल पाहिजे. वाईट गोष्टी पटता काम नये.

अशा लोकांची उदा सांगायचं म्हटलं तर काही सांगता येतील. पण त्याचं वर्णन करणं कठीण आहे. मागे सकाळ मध्ये ‘प्रेमसुख मुंदडा’ यांबद्दल वाचलं. मला या व्यक्तीत काहीतरी खास वाटलं खर. मी काही प्रत्यक्ष पाहिलं नाहीये त्यांना पण तरीही साधारण अंदाज लागतोच. कदाचित पुणेकरांना माहित असेल त्यांच्याबद्दल. शिवाय मागे सप्तरंग मध्ये एक लेख होता वसंत वसंत लिमये नावाच्या इसमाबद्दल. वाचण्यासारखा लेख होता. त्यावर पण एक पोस्ट लिहायची आहे. असो. पण तो ज्या व्यक्तीबद्दल होता त्या व्यक्तीपेक्षा त्या व्यक्तीचे वडिलच जास्त वेगळे वाटले. वेगळ व्यक्तिमत्त्व आहे. अभ्यासण्यासारख.

पुन्हा मागे मी काही पोस्ट लिहिल्या होत्या. ती माणस पण मला असामान्यच वाटली. फक्त ते जगासमोर येत नाही इतकच.  जमल्यास एक नजर टाका. माणुसकी , नीतिमत्ता.

( हल्ली अस झालं कि प्रत्यक्ष न पाहता पण काही अंदाज बांधता येतात लोकांबद्दल. लोकांना वाचण्याचा अनुभव दांडगा आहे ना म्हणून. छंद म्हणून जोपासला आहे. नजर फिरवली कि लोक वाचता येतात. तशी सवयच लागली आहे मला )

आयुष्य अगदी …


मला वाटतं,

आयुष्य अगदी खासगी नोंदवहीसारखं असत.

जगात पहिल्यांदा डोळे उघडताना

वहीच पहिलं पान उघडतं

अगदी नवं कोर पान

त्यावर काळ्या शाईने अक्षर उमटतात

जशी मनःपटलावर ती कोरली जातात

वेळोवेळी नव्याने पानं उघडतं जातात

तशी नवी नवी अक्षर त्यावर उमटत जातात

आयुष्य सरत असतं…

काही पानं दुमडली जातात, परत कधीही न उघडण्यासाठी

तर काही पानांचे कोपरे दुमडले जातात, पुन्हा पुन्हा पाहण्यासाठी

काही पानांत मोरपीस दडलेली असतात

तर काहींत जाळीदार सुकी पानं लपलेली असतात

काहीना सुवाच्य अक्षराची देणगी असते

तर काहींत अस्वस्थ मनाची कहाणी असते

पण काही पानं कोरीच राहतात

मुक्या आसवांचे त्यावर डाग असतात

आयुष्य सरत जात…

आणि पाहता पाहता शेवटच पान देखील मिटत

मिटलेल्या त्या पहिल्या आणि शेवटच्या पानात

सार रहस्य दडलेलं असतं

आयुष्य सरताच ते त्यात बंद होत

पुन्हा कधीही न उघडण्यासाठी

प्रत्येक आयुष्याच्या नोंदवहीत काहीतरी दडलेलं असतं.

मला आवडत माणसे वाचायला…


काही दिवसांपूर्वी fb वर प्रश्न होता तुम्हाला काय वाचायला आवडत. त्यात नेहमीचीच उत्तरे होती कथा कादंबऱ्या आत्म चरित्र वगैरे वगैरे. मलाही हे सगळ वाचायला आवडत पण याही व्यतिरिक्त माझेक आणखी उत्तर होत जे तिथे दिलं नव्हत. माणसे वाचायला. जेव्हा मी ते उत्तर तिथे नव्याने टाकल तेव्हा मला वाटल होत कि या उत्तरला फारसा प्रतिसाद मिळणार नाही. पण बऱ्यापैकी चांगला प्रतिसाद मिळाला. आणि त्यात जास्त संख्या मुलींची होती हे आवर्जून सांगायला हव.

हो खरच मला माणस वाचायला आवडत. लहानपणा पासूनच माझा हा छंद आहे.  मला वाटत कि जितके आपण पुस्तके वाचून समृद्ध होतो तितकेच किंवा त्याहीपेक्षा जास्त आपण माणसे वाचल्याने समृद्ध होतो. सार्वजनिक ठिकाणी असताना जसे बस स्टोप वर असताना, बस मध्ये बसलेले असताना, दवाख्यान्यात बसलेले असताना व तसेच काही. मला माहितीये कि आज च्या या जगात कोणाकडे तितका वेळ नसतो. प्रत्येक जण खूप व्यस्त असतो पण तरीही थोडावेळ इतरत्र बघायला काय हरकत आहे. असेही खूप जणांना सवय असते कि थोडाही वेळ मोकळा मिळाला कि लगेच कानात headphone लावून गाणी ऐकत जगापासून स्वतःला वेगळ करायची. पण जो कसी थोडा वेळ मिळतो आहे तो यात वापरला तर समज वाढते आणि बऱ्याचदा चांगली करमणूकही होते.

म्हणून माझ सांगण आहे कि माणसे वाचायला शिका. यातून खूप आनंद मिळतो.

पुणे


अजून पुण्यात येऊन काही महिनेच होत आहेत आणि खर सांगू पुण्यात असण्याचा आणि पुणेकर म्हणवण्याचा अभिमान वाटायला लागला आहे. का कुणास ठाऊक पण एक समाधान वाटत. पण अजूनही कधी कधी विचार करायला बसले न तर विश्वास बसत नाही कि मी खरच पुण्यात आहे. खरच गेल्या वर्षापर्यंत जे पुण माझ्यासाठी एक स्वप्ना सारख होत त्याच पुण्यात मी राहते यावर विश्वास ठेवण कठीण जात. फार पूर्वीपासून मला पुण्यात येण्याची इच्छा होती. अगदी बारावी नंतर यायचं होत पण शक्य झाल नाही नंतर graduation ची तीन वर्ष काढली नाशकात  आणि ठरवलं कि आता तरी पुण्यातच जायचं pg साठी.खर सांगते त्यावेळी university त शिकायला येण्याची खूप इच्छा होती. शिवाय मी पर्यायी पुण्यातल्या सगळ्या कॉलेजचे forms download करून ठेवले होते (त्यात माझ्या आताच्या कॉलेज चाही form होता.) . पुणे विद्यापीठात नंबर लागतहि होता पण काय करणार नशिबातच नव्हते. पण मी ठरवले आता नाही तर नाही पण दोन वर्षांनी phd करण्यासाठी तरी मी पुण्यातच जाणार काहीही झाले तरीही. पण नशीब बघा एक वर्ष आधीच मला इथे यायला मिळाल आणि तेही अक्षरश ढकलून ढकलून आणालय नशिबाने. पूर्वी माझा नशिबावर इतका विश्वास नव्हता पण गेल्या काही महिन्यांत घडलेल्या घटनांनी माझा खरच विश्वास बसला नशिबावर. घटना अगदी पूर्वी ठरवल्या सारख्या घडत गेल्या.

खर तर आमच्या साठी सोप नव्हत इतकी वर्ष एका शहरात राहिल्यावर तिथल सगळ सोडून एका अगदीच नव्या शहरात राहायला जाण. तेही सगळ बिर्हाड उचलून. आणि आम्ही कधी असा विचारही केला नव्हता कि आम्ही कधी अस करू. पण बाबांची बदली होण् (टाळूनही), माझ पुण्यात यायला तयार होण् आणि आम्ही येथे येण अगदी अशक्य वाटणार, पण ते झाल. मी तयार नव्हते कारण एक वर्ष तिकडे काढून मग इथे सगळ नव्याने करण मला कठीण वाटत होत. पण अस सगळ बदलत गेल कि आम्हाला इथे यावच लागल.

पण इथे येण्याआधी मला सगळ्यांनी घाबरवल होत कि तिथे जाते आहेस पण तुला जमणार आहे का, तिथले लोक म्हणजे पुणेकर लवकर accept करणार नाहीत, तू एकटी पडशील, friends मिळणार नाहीत, वगैरे वगैरे. मी पण जरा घाबरलेच होते पण मग ठरवले कि जाऊ देत. मी माझ काम करीन. कोणी नाही मिळाल सोबत तरी मी एकटी काढीन हे वर्ष कसही. पण नाही, खरच मी collg मध्ये गेल्यावर पहिल्याच दिवशी मला जाणवलं कि सगळे किती चुकीचे होते.  इथल्या लोकांनी मला इतक्या लवकर आणि आपुलकीने accept केल कि मला जाणीवच होऊ दिली नाही कि मी इथे नवीन आहे म्हणून. त्यात मला नशिबाने collg पण इतक चांगल मिळाल. खरच सगळ नशिबानेच होत.

आज जरा मागे जाऊन सगळ्या गोष्टींचा विचार केला कि कळत कि जे होत ते चांगल्यासाठीच होत. मला पुण्यात येऊन जे काही मिळाल आहे ना ते इतक अमुल्य आहे कि ते मी कधीही विसरू शकणार नाही. मला मीच सापडले, उमगले. मला जगण म्हणजे काय ते कळाल. मी आयुष्य जगायला खऱ्या अर्थाने इथे सुरुवात केली. माझी स्वतःची ओळख निर्माण झाली. मी सुद्धा काहीतरी आहे हे माझ मलाच कळल. स्वतः ला सिध्द करण्याची हिम्मत आली. आयुष्य जगण्याची दिशा मिळाली. म्हणून आज पुण्यात असण्याच समाधान वाटत.

उगीचच काहीतरी


आज खूप दिवसांनी खरतर महिन्यांनी मी ब्लोगवर लिहिते आहे. एरवी लिहीत होते पण ते ब्लोगवर उतरवायचा कंटाळा केला. शिवाय बऱ्याच पोस्ट तर तश्याच अर्धवट लिहिलेल्या पडून आहे. पूर्ण केल्याच नाहीत. त्यातले बरेच विषय आता जुनेदेखील झाले. हा लेख पण मी १३ डिसेंबर १० ला लिहिला आहे. पण आज येथे उतरवते आहे तसा चा तसा. लेख घटनेवर आहे म्हणून थोडा विस्कळीत वाटेल कदाचित .

कधी कधी मन फार अस्वस्थ होत. उगाच काहीतरी विचार करत बसत. सगळ्याच गोष्टींचा अर्थ कळेनासा होतो. कोणत्याच गोष्टीवर आपला म्हणावा तसा हक्क नाही अस वाटत. आणि मनाला काय अगदी साधी छोटी घटना देखील पुरते विचार करायला. अशीच घटना म्हणजे – काल परवाच आमच्या अपार्टमेंट मध्ये काहीतरी योगावरती कार्यक्रम होता. म्हणून एक मुलगा ( साधारण माझ्याच वयाचा) सगळ्यांकडे दोन – दोन तीन – तीन वेळा घरी जाऊन बोलवत होता.  अगदी सर्वसामान्य किंवा म्हटलं तर गरीब घराचा वाटत होता. तस पाहिलं तर फक्त एक दोन सेकंदांसाठी पाहिलं असेन त्याला पण तेवढ पुरेस होत मनाला विचार करायला भाग पडायला. लगेच डोक्यात विचार यायला लागतात.

दोन व्यक्ती समोरासमोर साधारण सारख्याच वयाच्या. तरीही दोघांच्या जगण्यात, आयुष्यात किती फरक असावा. अशी किती लोक असतात जगात ज्यांना दोन वेळच्या पोट भरण्याची भ्रांत असते. आयुष्यात कसलीही शाश्वती नाही. राहायला घर नाही . आता त्या जीवांना पण चांगला आयुष्य जगावस वाटत असणारच ना. पण दैव , नशीब कितीही नाही म्हटलं तरी असतच शेवटी. कोणत्या घरात जन्म घ्यायचा हे काय आपण ठरवतो? आपण चांगल्या घरात जन्म घेतला त्यात आपलं कर्तुत्व ते काय? देवान् दोन हात दोन पाय धडधाकट शरीर दिलय यात आपण कुठे काही केलय. मग इतर काही कम नशिबी माणसाना दुखावण्याचा हक्क आपल्याला दिला कुणी ? तरीही खूप लोक असतात ज्यांना दुसर्याना हिणवायला आवडत. त्यांच्या व्यंगाची टर उडवायला आवडत. पण अशा वेळी स्वतःला त्या व्यक्तीच्या जागी तेवून विचार करायला हवा न. खूप लोकांना हे जमतच नाही.

कदाचित सगळ्यांनाच हे जमण शक्य होणार नाही. तस झाल तर या जगात कोणी कोणाला दुखवायच्या आधी कमीत कमी  दहा वेळा तरी विचार करेल. असो, चालायचं.